Алтаргана 2010 наадам

Read the rest of this entry »

Нэг. Нийтлэг үндэслэл, удирдлага зохион байгуулалт

• Тэмцээнийг зохион байгуулахдаа энэхүү зааварыг мөрдөнө.
• Буриад сурын харвааны дүрэм, аргачлалыг баримтлана. Read the rest of this entry »

·         Кратко о Бурятах Монголии.

В ХХ веке буряты перекочевывали в Монголию два раза: сначала в начале века, потом после Октябрьской революции. Нужно отметить также то, что Шэньхэнские Буряты кочевали через Монголию в Китай. Численность Бурятов по статистическим данным достигает 52000 человек, из них в городе Улаан-Баторе живут 10000 бурятов. Если учесть буряток, вышедших замуж за монголов, то численность бурятов удвоится.

·         Буряты-борцы за суверениет Монголии.

История Монголии ХХ века – это история борьбы за сувиренитет и независимость Монголии. Идейным отцом Монголов ХХ века был Цэвээн Жамсрано. Многие его соратники, его ученики учавствовали в 1921 году в народно-демократической революции, превратившуюся впоследствии под нажимом Коминтерна в социалистическую. В революции очень активное участие принимали такие личности как Элбэгдорж Ринчино, Амгаев, Эрдэнэбатхаан и другие. Они были участниками революционного преобразования Монголии, являлись носителями европейской культуры и науки. Read the rest of this entry »

Энэ хүдэлгөөндэ:
Сонгоолой Нацагдорж,
Хүгдүүдэй Чинзориг, Ганбаатар, Ганчулуун,
Шарайдай Ууганбаяр, Батжил,
Харганай Цогнэмэх,
Бодонгуудай Дөш, Одцэцэг, Доржпүрэв, Хосбаяр, Зоригто нар ажал хүдэлгэнэбди.

Мүнөө бэлэдхэл ажлаар Хори, Ага буряадуудай Хүгдүүд, Харгана, Бодонгууд, Сагаангууд, Галзууд, Халибан, Шарайд, Хуасай омгуудай угай бэшэгэй материалнуудыеэ тоонтын залуушууд 2008 оной 3 hарhаа 12 hар хүртэр амжалтатай hуглуулаад байнав. (Хари Хорын Батнай, Худай, Гушад омгууд мүн Сонгоол, Сартуул, Хонгоодор, Эхирэд, Булагадуудай угай бэшэг мандуудта бараг үгүй шахуу байна) Тиймhээ угай бэшэгтэй (ямарш байж болохо) зонууд мандуудта тэрээныеэ туhаламжаар элгээхэтнай ехэ баяртай байнаб.

Бидэ буряад-монголшуудай угай бэшэгнүүдые омог омогтнь хамтаруулжа үзэсхэлэн гаргахаар байнабди. Мүн энэ үеээр гансал угай бэшэг дэлгэгдэнhээ гадань сахим угай бэшэг соогоон өөхдэйнгөө нэрыеэ бэжэржэ угаа мэдэхэ, тэрээныеэ хубилжа абаха, мүн hонирхолтой фото зурагнууд, ёhо заншалаа танюулhан ажалнууд, проект түлэблэгнүүд дэлгэгдэхэ, буряад-монгол дуун ханхинажэ, танхим соо баримтата кино хараха.

Read the rest of this entry »

Буриад болон монголчууд нь єнє эртнээс харилцаатай угсаа гарал нэгтэй ахан
дvvс билээ. Энэ хэсэгт буриад ба монголчуудын харилцааны хооронд гарч
байсан vйл аывдлын тоймоос єгvvлье. Тухайн цаг vеийн улс тєрийн байдлаас
болж хил орчмын бурайд-монголчууд шилжин нvvдэл хийх явдал их байжээ. Read the rest of this entry »

Улан-Үдэд Агийн Буриад тойргийг Оросын Чита мужтай нэгтгэхийг эсэргүүцсэн жагсаал.
Read the rest of this entry »

Буриад Монголчуудын гарал vvсэл язгуурын тухай өөрсдийн нь тvvхэн баримт, сурвалж бичиг, угийн бичгvvд нь гол төлөв XIX, XX зуунд бичигдсэн байна. Энд юуны өмнө буриадын өөрсдийн бичсэн тvvхийн баримтаас vзье. Эмч багш Сахийн 1845 онд бичсэн хори буриадуудын тvvх, ахлагч лам Цэвээний 1843 онд бичсэн тэмдэглэлvvд нь тvvхийн баримтаас нэлээд баялаг юм.

Хори буриадуудын тvvхийн тухай, соёл боловсролын тvvхийн талаар Т.Тобоев, В.Юмсvнөв, Ш.Н.Хобитуев нар сонирхолтой тvvхэн бичгvvдийг XIX зуунд зохиожээ.
Мөн Ломбо-Цэрэнөв, Д.Гэмпилөв нар Сэлэнгийн буриадын тvvхийг бичсэн байна.

Ах дvv Цэдэнжав, Николай Сахаров нар 1869 онд Баргужины тvvхийг тус тус бичжээ. Буриадын уг язгуурын тууж, угийн бичгийн тухай ахмад эрдэмтэн доктор Ц.Б.Цидэндамбаев “Буряцкие исторические хроники и родословние” (Улан-Yдэ, 1972 он) хэмээх номондоо дэлгэрэнгvй бичжээ. Read the rest of this entry »

М.Одмандах – МУБИС-ийн МоСС-ийн Сэтгүүлзүйн тэнхмийн багш, доктор /Ph.D/,

Буриад Судлалын Академийн Ерөнхийлөгч

Хураангуй / Абстракт

Хори, агын буриадуудын дунд өргөн тархсан “Хууяа шил” хэмээх дуунд ах дүү хоёр анчны эмгэнэлт хувь заяаны тухай өгүүлэх ба монгол ардын харилцаа дуу “Шалзат баахан шарга”-ын нэгэн хувилбар мөн бөгөөд буриад ястны амьдралын хэв маяг, зан заншил, сэтгэлгээний онцлог, өөрчлөлтийг тусгасан байгаагаараа өвөрмөц, өөрийн гэсэн онцлогтой байна.

Энэ өгүүлэлдээ уг хоёр дууг судалсан судалгааны тоймыг гаргаж, мөн халх, буриад хувилбаруудыг харьцуулан, ижил болон ялгаатай талыг тодруулахыг хичээсэн болно.

Түлхүүр үг

Монгол ардын уртын дуу, харилцаа дуу, “Шалзат баахан шарга”, “Хууяа шил”, “Хааяа шил”, “Хуйяа шил”, хоричууд, халхчууд, шинэхээн буриад, дууны хувилбар, “Шар цоохор буга”, “Шар шилийн Гүнзэд”. Read the rest of this entry »

Буриадууд эрт дээр vеэс эвэр элэгт нум хийж, гєрєєс араатан авлаж, сур харван тэмцэлдсээр иржээ. Vvнд нум хийхдээ их биеийг хусаар vйлдэн хэдэн vе шєрмєсєєр нааж, уян харимхай чанарыг нь хадгалахын тулд хайнаг мэт амьтдын эврээр элэглэн хийдэг байжээ. Зарим судлаачдын бичсэнээс vзэхэд элгэнд бас буга хандгайн эвэр хэрэглэдэг газар нутаг байсан ажээ.

Буриадуудын сумыг янз бvрийн модоор хийдэг боловч хусыг илvvтэйд vзнэ. Буриад нумны урт их тєлєв 140-150 см, сум нь 80-100 см агаад нумаа их, бага гарын хэмээн ялган хэлэлцэх нь харваачийн нуруунд тохируулан янз бvрээр хийдэгтэй холбоотой ажээ. Буриад нум халх нумнаас нэлээд ялгаатай.

Vvнд гичир богино, бариул шулуун, гичрийн vзvvр ар євєр хэмээх хоёр амгавчтай тvvний євєр амгавчийг ойрын зайнаас, ар амгавчийг хол харван тэмцэх vед хэрэглэдэг байна. Сvvлийн vед сурыг даавуу, ноос, булигаар мэтийн зєєлєн эдээр vйлдэх болсон учир сумны болцуунд тах хийхээ больжээ. Одоо хэрэглэж буй буриад сур нь бортого хэлбэртэй 8*10 см хэмжээтэй байна. Read the rest of this entry »

Монголын нэгэн гол ястан нь Буриад монголчууд билээ. Тэдний өвөг дээдэс нь Байгаль нуурын ар өврөөр нутаглаж асан эртний анчин гөрөөчин ойн иргэдийн нэгэн бөгөөд XIII зуунаас өмнөх үед Байгалаас хойш Хилого /хялго/, Зүлгэ /Лена/ мөрний сав, Сэлэнгийн адгаар сууж байсан Булгачин Хэрэмчин хийгээд Горлог /Енисей/ мөрний эхэн, Байгаль орчимд амьжирч агсан Хорь түмэд, Баргужин төхөмд аж төрөх Баргуд зэрэг монгол угсааны аймгууд байсан ажээ. Түүхэнд буриад Хорь түмэд анх Монголын нууц товчоонд дурьдагддаг. Read the rest of this entry »